SZAMANIZM

Artykuł nadesłany przez (?)...


               Jedno ze zjawisk charakterystycznych dla wierzeń i praktyk religijnych pierwotnych ludów zbieracko-łowieckich, myśliwskich oraz częściowo pasterskich. Początki szamanizmu sięgają górnego paleolitu (od ok. 30 tys. do 10 tys. lat p.n.e.), a jego elementy znaleźć można u ludów obu Ameryk, Azji Południowo-Wschodniej, Oceanii i Afryki. Szamanizm występuje w wielu lokalnych odmianach, które łączy specyficzna rola szamana w kulcie. Szaman jest najczęściej wybierany przez duchy, które dają o tym znać za pomocą wizji, snów i specjalnych znaków. Do najbardziej istotnych działań szamana należą: leczenie, wróżenie, magiczna ochrona własnej społeczności, pośrednictwo między światem ludzi i światami duchów.
                Szaman prowadzi dusze zmarłych w zaświaty, pełni też funkcję kapłańską. Swe mistyczne "podróże" odbywa w odmiennych stanach świadomości, uzyskiwanych dzięki bolesnemu, trudnemu i intensywnemu treningowi ciała i umysłu, kończącemu się inicjacją, podczas której ukazuje mu się jego duch opiekuńczy (z reguły w postaci zwierzęcej). Udana inicjacja ma najczęściej cechy śmierci klinicznej. Wg psychologicznej interpretacji S. Grofa, szaman dzięki swemu treningowi jest zdolny do opanowania podświadomości i czerpania stąd szerszej wiedzy, niż to jest możliwe w przypadku uzyskiwania jej w świadomy sposób. Przy wprowadzaniu się w trans używa substancji halucynogennych, wykonuje ekstatyczne tańce, pogrąża się w szczególnej medytacji itp.

               Światopogląd szamański jest wynikiem nałożenia się na siebie dwóch oglądów świata: uzyskanego w stanie zwykłej świadomości oraz pochodzącego z wizji i halucynacji. Zgodnie z nim świat zbudowany jest z trzech warstw: Nieba, powierzchni Ziemi oraz części podziemnej. Zamieszkuje te przestrzenie wiele widzialnych i niewidzialnych istot. Częstym wyobrażeniem w szamanizmie jest Drzewo Kosmiczne lub Góra Kosmiczna, podzielone na trzy sfery - szaman jest uznawany za tego, kto między nimi magicznie podróżuje.
               Szamanizm przyjmuje koncepcję reinkarnacji, polegającą na tym, że jedna z wielu dusz człowieka (dusza główna) nie umiera po śmierci ciała, lecz zależnie od swych zdolności i dobrych lub złych czynów przebywa w zaświatach, by potem wcielić się ponownie. Współcześnie obserwuje się próby odrodzenia szamanizmu (Syberia, południowe Indie, Kanada).

                Samo to słowo pochodzi z języka ludów zamieszkujących Syberie (swoją drogą tam szamanizm ostał się najdłużej bo, aż do lat dwudziestych XX wieku). Jest to rodzaj religii politeistycznej opartej na animizmie i meduizmie, wyznawane przez plemiona pierwotne w swej strukturze.

               Transowy stan świadomości, w którym przebywa szaman nazywa się szamańskim stanem świadomości. Nie należy wręcz nie wolno wchodzić w niego dla celów błahych, ale jednie dla wyższego bardzo ważnego celu. Sama umiejętność wchodzenia w ten stan nie wystarczy. Należy posiadać umiejętność swobodnego poruszania się w nim a także [ co może wydawać się śmieszne lecz jest to niezwykle ważne :D] swobodnego wychodzenia z niego, ponieważ jak łatwo się domyślić bez tej umiejętności może być to "zabawa" bardzo niebezpieczna.

               W szamanizmie panuje przekonanie o dwoistości bóstwa. Jest ono Stwórcą, istotą odpowiedzialną za stworzenie świata, do której skierowane są modły i rytuały religijne. Drugie oblicze bóstwa to istota mityczna, bohater lub nieprzewidywalny nauczyciel, raz dobry, a raz zły, który nauczył ludzi kultury, cywilizacji oraz pomaga plemieniu w przetrwaniu.Wyznawcy religii szamańskiej wierzą także w rozliczne duchy zamieszkujące zwierzęta, rośliny, przedmioty, kontrolujące zjawiska atmosferyczne, kontaktujące się z ludźmi, lub będące ich duchami. Jednocześnie Duch-Stwórca oraz inne duchy mogą być postrzegane jako całość, jednolita siła duchowa - np. bóstwo Wanka-Tanka u Indian Dakota.

               Wedle wierzeń szamańskich świat zamieszkiwali kiedyś ludzie, którzy zostali częściowo zamienieni w zwierzęta, dlatego ludy te czują pokrewieństwo ze zwierzętami, z którymi mają wspólnych przodków. W wielu rytuałach szamani odwołują się do zwierząt i naśladują ich zachowania. Niektóre plemiona uważają, że wszechświat składa się z wielu warstw, prze które człowiek musi wspiąć się ku górze, aby wyjść na świat przez jego "pępek". Sam kosmos zbudowany jest z wielu warstw, zaś nasz świat leży w warstwie środkowej. Często warstwy te osadzone są na Drzewie Świata, którego korzenie tkwią w świcie podziemnym zaś gałęzie podtrzymują niebo. Po śmierci dusza zmarłego może podlegać reinkarnacji jako inny człowiek lub inne zwierzę, lub też przebywać w innym świecie jako duch. Duchy mogą wchodzić w ciało szamana i przemawiać przez niego podczas specjalnej ceremonii.

               Nie tylko szamani mogą poszukiwać wizji. W wielu kulturach młodzi chłopcy wchodzący w wiek męski, muszą udać się na pustkowie, aby tam objawił im się duch opiekuńczy, przyszłość lub inna wizja wskazująca drogę życiową. Chłopcy pomagają sobie medytacją, postem lub cierpieniem fizycznym określonym specjalnymi zasadami.W szamanizmie nie ma świętych ksiąg, a wierzenie przekazywane są ustnie. Z tego powodu mogą one ulec wzbogaceniu prze kolejne pokolenia szamanów. Jak już mówiłm art. Na podstawie książki "Biała i czarna magia" G. Granta.

Pojęcia:

Animizm, wiara w duszę i duchy, przypisywanie duszy ludziom, zwierzętom, roślinom, a nawet przedmiotom martwym. Również teoria religioznawcza powstała w latach 70. XIX w., wg której wiara w duchy jest niezbędnym minimum do powstania religii. Współcześnie animizm jest uważany za typowy składnik religii ludów niecywilizowanych.

Peyotl używany był w obrzędach szamańskich jako środek wprawiający w ekstazę. Zawiera grupę alkaloidów, wchodzących również w skład meskaliny. Meskalina powoduje halucynacje (omamy) i barwne wizje. Działanie peyotlu znane było Aztekom i Majom. Okres zbierania "świętej rośliny" łączył się u wielu szczepów indiańskich z rytualnym "polowaniem".